جستجوی همکاران

فارسی

انسانِ در حالِ شدن

علی نیک‌جو

یونسکو در جدیدترین تعریفی که از سواد ارائه می‌دهد، توانایی تغییر (change) را به‌عنوان مهم‌ترین معیار سواد معرفی می‌کند. بر این مبنا دیگر صرف تسلط بر کامپیوتر و تسلط بر حداقل دو زبان به‌عنوان معیار سوادآموزی تلقی نمی‌شود. درواقع یونسکو انگشت تأکید می‌نهد بر ترمی که پیش‌ازاین "ژان پل سارتر" مطرح کرده بود؛"انسانِ درحالِ شدن؛ انسانی که نیست آنچه که هست و هست آنچه که نیست"این نگاه زندگی را بیشتر از آنکه یک "مقصد"ببیند، یک "مقصود"می‌بیند. از این منظر زندگی معطوف به نتیجه نیست، معطوف به تلاش است. زندگی رخوت ناک و سرد و متصلب، تعهد ما به‌روزگارمان نیست. از آن‌سو "زیستنِ کمال گرایانه"، کشتن روح زندگی است. تعهد ما در برابر زندگی‌مان و درواقع در برابر تنها زندگی‌مان؛ این است که تلاش کنیم در آن لحظه گودوییِ مرگ،"بهترین نسخه ممکن" خود باشیم. ما در پی" بهترین نسخه مطلوب" نیستیم، بلکه با تفطن بر نقایص بشری که ذاتیِ وجود اوست در پی "بهترین نسخه به‌روز شده ممکن"می‌گردیم. ازاین‌روست که راقم، لحظه مرگ را "هستنده ترینِ هستی‌بخش" تلقی می‌کند.

ادامه مقاله...

من در موقعیتی دیگر

دکتر حسن مکارمی

از چه زمان آدمی بر حضور دستگاه فرمانروایی بر خود اشراف یافته است؟ از چه زمان آدمی خود را در تن و روان دیده است؟ چنین پرسش‌هایی در فرهنگ‌های گوناگون پاسخ‌های متفاوتی یافته‌اند. این پاسخ‌ها مبنای حضور و خودآگاهی آدمی است.

یونانیان باستان، به‌صراحت به شناخت و جدایی بدن و روان آگاهی یافته بودند. ایرانیان باستان نیز به شیوه‌ای دیگر از «منی دیگر» که در جهانی به‌موازات جهان ما جاریست یاد می‌کرده‌اند. تقسیم‌بندی‌های دیگری نیز به‌تدریج خود نمودند. حضور روح چون «منی دیگر», جان و سر و دل و این‌همه تا آنجا پیشرفت کرد که مبانی دانش و شناخت روان جدا گشت و به‌گونه‌ای بسیار کلی، به روان‌پزشکی، روانشناسی، روانکاوی و روان‌درمانی انجامید.

تعریف و شناخت روان در حوزه علوم به نورپردازی بر مرزهای روان می‌انجامد. این مرزبندی نخستین تعریف«دیگری» است در مقابل روان. تن ما نخستین این «دیگری» هاست. کودک با نخستین آگاهی بر حضور خویش و جدایی‌اش از مادر به همت پدر، از مادر و پدر جدا می‌گردد و دیگری مادر، دیگری خواهر و برادر، دیگری همبازی‌ها، دیگری همشاگردی‌ها... دورتر، دیگری… آنانی که با زبانی دیگر سخن می‌گویند، رفتاری دیگر دارند و آدمی بر حضور فرهنگی دیگری دست می‌یابد.

ادامه مقاله...

پدر و مرگ: آفرینندگان هستی آدمی

دکتر علی پژوهنده، روان‌درمانگر تحلیلی

ادبیات عرفانی ما و سایر ملل پر است از توصیه‌های ترک دنیا و سخت‌گیری به خود برای بهره‌مندی از زندگی جاویدان در آخرت. و این همآن‌همانندسازی با مرگ است و یا به عبارت قرآن: خوردن مرگ! و چه زیباست که این خوردن مرگ و خوردن پدر باهم تداعی می‌شوند. فروید در توتم و تابو به زیبایی هرچه‌تمام‌تر خوردن پدر را توسط پسران قبیله اولیه به‌عنوان راهی آدم خوارانه برای درونی سازی پدر توصیف نموده است.

چاره مرگ نه کاری است حقیر

زنده را دل نشود از جان‌سیر...

مثنوی عقاب (دکتر پرویز ناتل خانلری)

ادامه مقاله...

سرشت انسان و نظریه‌ی اجتماعی

نویسنده: اریش فروم

برگردان: پارسا نیک‌جو

اریش فروم، نامه‌ای را که در پی می‌آید، در سال ۱۹۶۹ در پاسخ به نامه‌ی ولادیمیر دوبرنکوف، فیلسوف روسی، نوشته است. این نامه، باارزش‌ترین سندی است که نشان می‌دهد وی بسیار علاقه‌مند بوده است که با متفکران سوسیالیست پیوند برقرار کند و درباره‌ی تلقی خود از مارکس و سوسیالیسم، با آن‌ها بحث کند. دوبرنکوف بر آن بود که درباره‌ی فروم کتابی بنویسد، به همین دلیل، باب نامه‌نگاری را با فروم گشود. فروم نیز کوشید، بسیاری از مباحثی را که دوبرنکوف در ارائه‌ی ایده‌های اش بدفهمیده بود، به‌روشنی توضیح دهد. اما درواقع نمی‌توان گفت ابهام‌زدایی‌های فروم تأثیر چندانی بر کتاب دوبرنکوف داشت، کتاب وی، “نو-فرویدی ها در جست‌وجوی حقیقت”، در دهه‌ی هفتاد به چندین زبان منتشر شد ( مسکو: انتشارات پروگرس). با این وصف، این نامه، چکیده‌ی قانع‌کننده‌ای از تصور فروم درباره‌ی انسان و جامعه است، و با استقبال کسانی روبرو خواهد شد که علاقه دارند با درک فروم از سرشت انسان و نظریه‌ی اجتماعی، و هم‌چنین تلقی وی از مارکس آشنا شوند.

ادامه مقاله...

تأملاتی روان‌کاوانه در باب مفهوم زمان

دکتر علی پژوهنده - روان درمانگر تحلیلی

راست است این‌که مرا تیز پر است

لیک پرواز زمان تیزتر است

من گذشتم به شتاب از در و دشت

به شتاب ایام از من بگذشت...

شعر عقاب/ پرویز ناتل خانلری

چکیده

این مسأله که زمان چیست از دیرباز ذهن متفکران زیادی را به خود مشغول داشته است. برخی زمان را تنها آن چیزی می‌دانند که با ساعت اندازه‌گیری می‌شود، برخی آن را امر مطلق دانسته و برخی دیگر، آن را وابسته به سوژه (دازاین). برای فهم زمان در نظریه‌ی فروید، ابتدا سه مفهوم رشد و تحول روانی- جنسی، عمل معوق و اجبار برای تکرار توضیح داده شده است.

ادامه مقاله...

هاینز کوهات، آن طور که من شناختم

دیوید ام. ترمن

برگردان: محمد جواد خادمی، مجتبی مهران­فر

این مقاله بازگویی رابطه­‌ی حرفه‌ای و شخصی نویسنده با هاینز کوهات است. رابطه‌­ای که در مدت آموزش روانکاوی نویسنده در انستیتو روانکاوی شیکاگو از سال ۱۹۶۵ آغاز و تا مرگ کوهات در ۱۹۸۱ ادامه یافت. تمرکز این مقاله، تجربه­‌ی شخصی نویسنده از رابطه‌­اش با یکی از مهم‌­ترین چهره­‌ها، در رشد حرف‌ه­ای خودش و در روانکاوی است.

ادامه مطلب

آسیب شناسی روانیِ شخصیت دونالد ترامپ

دکتر کامران علی‌پناهی

در این مقاله سعی من بر این است که براساس مطالعه‌ای کوتاه بر تاریخچه زندگی دونالد ترامپ، از سه نسل قبل تا به حال، به بررسی ریشه‌ای برخی مسائل شخصیتی او از دیدگاه روانکاوی بپردازم. «دونالد ترامپ» از دید تقسیم بندی «اتو کرنبرگ»، سازمان دهی مرزی شخصیت دارد ولی برخلاف بسیاری از منتقدان، یک بیمار روان پریش یا سایکوتیک نیست. البته ویژگی شخصیت نارسیسیستیک ترامپ، هر چند بدخیم، با الگوهای «فروید»، «کرنبرگ» و «کوهات» درباره نارسیسیسم هم خوانی ندارد و ما را به مدل روان شناسی اجتماعی و روان کاوی خانواده در بررسی پاتولوژی آن چه من، «آرمان- من» می نامم معادل Ideal Ego Pathology به تبعیت از دیدگاه «ژان برژره»، روان کاو فرانسوی، نزدیک می کند. «خورخه آلمان»، روان کاو آرژانتینی با رویکرد لکان، اخیرا بر افرادی که دونالد ترامپ را «سمپتوم نظام سرمایه داری» در آمریکا قلمداد کرده بودند ایراد گرفت و اشاره کرد که دونالد ترامپ باعث برانگیخته شدن یک «فانتاسم» می شود. این فانتاسم متراکم کننده «ژوییسانس» یا لذت غیرعادی و بیش از حد در سطح فراسوژگی Trans subjecte می شود.

ادامه مطلب

عشق و نفرت بین مادران و دختران

کتاب الکترا و ادیپ

نویسنده: هندریکاسی فروید

مترجم: زینب ابراهیمی- رواندرمانگر تحلیلی، مشاور خانواده

الکترا از شخصیت‌های اساطیر یونان باستان است. نمایشنامه نویسان مختلف تراژدی‌هایی را در مورد او نوشته‌اند و مادر و دختر در قلب این نمایش‌ها قرار دارند.

بی‌علت نیست که در طول قرن‌ها، این شخصیت همچنان به‌عنوان منبع الهامی برای بسیاری از نویسندگان باقی‌مانده است.

الکترا با مادرش درگیری زیادی داشت، شخصی که برخلاف پدر که عاشقش بود، از او تنفر داشت. آگاممنون، پدر او ده سال قبل خانه را ترک کرده و به‌عنوان فرمانده نظامی جنگ برای آزادسازی هلن زیبا به تروا رفته بود. در این اثنا کلی تم نسترا، مادر الکترا معشوق تازه‌ای می‌گیرد و این منجر به احساس طرد و فراموش‌شدگی در دخترش می‌شود.

الکترا از یک‌سو احساس حسادت و از سوی دیگر احساس عشق به مادرش را تجربه می‌کرد.

او نقش خود را به‌عنوان یک زن دوست نداشت، از همه افکار و اندیشه‌های جنسی جلوگیری می‌کرد و به ازدواج و بچه‌دار شدن تمایلی نداشت. شخصیت هیسترونیک او منجر به احساس نفرت نسبت به هر چیزی بود.

ادامه مطلب

منطق و روانکاوی بالینی

منطق و روانکاوی بالینی
دکتر حسن مکارمی. روانکاو لاکانی

اپیکتت Epictete فیلسوف سده اول میلادی درباره بنیان و پایه «استدلال» از خود چنین می‌پرسد: «چرا هنگامی که می‌گویند سردرد داریم خشمگین نمی‌شویم ولی گاه که می‌گویند استدلال شما درست نیست یا به‌بیراهه می‌رود، خشمگین می‌شویم؟» در پاسخ این پرسش هم او این‌چنین می‌آورد:
«تنها چیزی که انسان منطقی نمی‌تواند بپذیرد، آن‌ست که از استدلال بیگانه باشد. او آن‌چه را که پذیرش آن منطقی است، می‌پذیرد. منطقی و غیرمنطقی برای هرکدام از ما گوناگون است چون بد و خوب، سودمند و ناسودمند. دیگر این‌که آیا برای به‌کارگیری مفهوم جهانی منطقی و غیرمنطقی در مسايل ویژه به‌روش هماهنگ با طبیعت، به آموزش ویژه‌ای نیاز داریم؟ چرا که برای داوری آن‌چه که منطقی است نه تنها ما از درجه‌بندی ارزش‌های پدیده‌های خارج از خود سود می جوییم بلکه هرکدام از ما آن‌چه را که نیز به نقش خودمان بازمی‌گردد، در پیش روی می‌آوریم».

ادامه مطلب

عشق و روانکاوی بالینی

عشق و روانکاوی بالینی

دکتر حسن مکارمی. روانکاو لاکانی

 آن‌چه در این نوشته آورده می‌شود، عشق در پهنه میدان روانکاوی بالینی است و به‌ویژه در نوشته‌های زیگموند فروید. راه دیگر روشن کردن میدان کار این نوشته بیان این نکته است که عشق در این نوشته سر آن ندارد که به‌سراغ عشق در پهنه‌های اسطوره، ادبیات، فلسفه و جنبه‌های چند بعدی آن در ژرفای تاریخ، مذهب، عرفان برود. گرچه هرکدام از این میادین با عشق سر و سرّی ویژه دارند.

فروید در مجموعه نوشته‌هایش مفهوم عشق را به شماره‌های فراوان و از زاویه‌های گوناگون به‌کار می‌گیرد چون: عشق جنسی، عشق و تکانه مرگ، عشق به بشریت، عشق شاعرانه دوران تازه جوانی و بلوغ، عشق واقعی، عشق احساسی همگانی، عشق با انتقال احساس به دیگری، عشق مشترک، دو سویه، عشق ممنوع. فروید از معشوق، آن‌چه موضوع عشق است آغاز می‌کند و به عشق به... ختم می‌کند.

ادامه مطلب

زندگی یک تداعی آزاد بزرگ است

دکتر علی پژوهنده

عشق آمد از تمام حقیقت عبور کرد

جان مرا تجلی مصباح نور کرد

دست مرا گرفت و به همراه خویش برد

از روی خط عابر غم ها عبور کرد...

عین.عاشق

زندگی بر محور عشق همچون جلسه روانکاوی است. در آن هر چه هست تداعی آزاد است و دالهایی که ما را به سمت حقیقتی پنهان رهنمون می شوند. در جلسه روانکاوی، زمانی که بیمار هر آنچه را که به ذهنش خطور می کند بدون سانسور به زبان می آورد، دچار تداعی آزاد است و این تداعی آزاد است که دالها را زنجیره وار بیرون می کشاند تا گره سمپتوم را از زنجیره شان بگشاییم و واقعیت خواهش را به نظاره بنشینیم. آنجا که بیمار دست از تداعی آزاد برمی دارد دچار مقاومت است و مقاومت ما را از حقیقت بیمار به کناره می اندازد.

ادامه مقاله...